Die eerste van drie artikels oor roeping en gehoorsaamheid

Die Christen se roeping is nie ’n kollig wat op jou gerig word nie. Dit is ’n opdrag. God spreek ’n mens aan en plaas hom op ’n bepaalde plek – in ’n huishouding, ’n beroep, ’n volk, ’n kerk, ’n moeilike tyd – en sê as’t ware: “Dít is wat jy moet doen.”  Gehoorsaamheid is die mens se antwoord daarop.

Die probleem is egter dat dieselfde hart wat ’n roeping hoor, ook die hart is wat dikwels die roeping sy eie wil maak.

Trots lyk nie altyd soos grootpratery of windmakerigheid nie. By iemand wat God ernstig opneem, lyk dit dikwels soos ywer waarop ’n prys neergeskryf is. Ons begin verwag dat my ywer moet bewys dat ék die een was wat hiervoor gekies is.  Ons wil hê die amp moet ’n “ek” voed wat net so groot as die taak self is – indien nie groter nie.

Die Skrif het ’n naam vir hierdie opgeblasenheid: trots. In gewone taal noem ons dit dikwels ’n opgeblase ego of ’n messiaanse kompleks.

Die vrug bly dieselfde.

Die dienskneg begin eise stel. Hy stuur die hemel en sy naaste ’n rekening vir sy getrouheid. Hy kan dit nie verdra om nie raakgesien te word nie, weerspreek te word of deur iemand anders vervang te word nie.

’n Heel mens los nie hierdie probleem op deur die opdrag te begin minag nie – Christus het die Vader se wil met uitnemendheid uitgevoer. Die heel mens los dit op deur die “ek” weer op sy regte plek te plaas as skepsel, nie die bron nie; as rentmeester en nie die koning nie.

Christus is Koning en Here. Die geroepe mens volg.

Dankbaarheid is die eerste sleutel wat in hierdie slot pas.

Roeping – wat dit is en wat dit nie is nie

In die Bybel is ’n roeping gewoonlik iets konkreet.

Abraham word gesê om te gaan. Moses word na ’n volk gestuur wat hom nie daarvoor gaan bedank nie. Samuel hoor ’n stem in die nag, nog voordat hy enige openbare rol beklee. Vissers word geroep om te volg. Paulus word vir die heidense nasies afgesonder en bring daarna jare deur in gewone vertrekke, tente en tronke.

Nie een van hierdie manne word genooi om die held van die verhaal te word nie. Hulle word geroep om ’n rol te vertolk binne ’n groter verhaal wat God reeds begin vertel het.

Daarom hoort roeping en gehoorsaamheid bymekaar. ’n Roeping wat nie in dade eindig nie, is bloot ’n gevoel. Gehoorsaamheid sonder die Een wat roep, is bloot vasbyt.

Die Christen bedink nie self ’n bestemming en vra God dan om dit te borg nie. Hy ontvang ’n opdrag en leef dit uit. Die opgeblase “ek” keer hierdie volgorde om. Dit behandel die roeping as ’n persoonlike kroning. “God het my geroep” word ’n skild teen teregwysing en ’n aanspraak op eer.

Die amp is nie meer ’n juk nie. Dit word ’n handelsmerk.

Op hierdie punt kan die mens steeds godsdienstige woorde gebruik, maar hy is nie meer, in die ou betekenis van die woord, ’n dienskneg nie. Hy is nou ’n aanspraakmaker wat die taal van ’n dienskneg gebruik.

Jesus self is die voorbeeld teen hierdie benadering; Hy sê in Mattheus 20:28:

“Want die Seun van die mens het nie gekom om gedien te word nie, maar om te dien en sy lewe te gee as ’n losprys vir baie.”

As die ware Messias sy amp definieer as diens tot die dood toe, mag geen mindere amp – vader, bouer, regter of onderwyser – as ’n troon gebruik word nie.

Uitnemendheid in die werk word vereis. Dis nie om onsself ten toon te stel nie.

Trots as die weiering om te ontvang

Bybelse trots is nie vaardigheid, ruggraat of ’n gesonde besef van jou verantwoordelikhede nie. Daardie dinge is alles nodig. Ons kan nie ’n belofte hou, die waarheid praat of ’n huishouding lei sonder ’n “ek” wat ‘n keuse kan uitoefen en vasstaan nie. Trots is wanneer die skepsel weier om ’n skepsel te bly. Dit sê, in die hart, al word dit nie met die lippe uitgespreek nie: “Ek is dit verskuldig. Ek het dit voort gebring. Ek moet hierin raakgesien word.”

Romeine 1:21 voer dit terug na ’n eenvoudige mislukking:

“…omdat hulle, alhoewel hulle God geken het, Hom nie as God verheerlik of gedank het nie…”

Ondankbaarheid is nie bloot ’n klein sosiale tekortkoming nie. Dit is hoe die self begin voorgee dat dit die bron is. Jakobus 1:17 stel die teenoorgestelde:

“Elke goeie geskenk en elke volmaakte gawe daal van bo af neer, van die Vader van die ligte, by wie daar geen verandering of skaduwee van omkering is nie.”

Die dankbare mens weet waar goeie dinge vandaan kom. Die trotse mens vergeet en begin dan eise stel. Dit is hierdie eise wat ’n amp vergiftig.

’n Vader wat verbitterd is oor die opofferings van vaderskap, ly nie bloot aan moegheid nie. Hy het begin om sy kinders te beskou as ’n skuld wat die wêreld nagelaat het om aan hom te betaal.

’n Leier wat nie kan werk sonder lof nie, is nie bloot “net menslik” nie. Hy het erkenning deel gemaak van die loon wat God nooit belowe het nie.

’n Gelowige wat elke geslote deur as vervolging sien, en elke oop deur as bewys dat hy gekies is, het roeping reeds in ’n spieël verander.

Trots kan vas, werk en selfs ly – solank die lyding steeds die self in die hoofrol plaas.

Trots klou vas aan die konsep van skaarste en gryp na erkenning en eer om homself te verhef en sy eie pogings die alfa en die omega van sy sukses te maak.

Wat trots nie kan doen nie, is ontvang – ook nie van God af nie. Om te ontvang beteken dat iemand anders eerste was en meer het as onsself. Trots interpreteer gawes as erkenning van minderwaardigheid.

Dankbaarheid as die eerste sleutel

Dankbaarheid is om te ontvang wat ons nie self voortgebring het nie. Dit is om dankie te sê, maar dit is ook ’n vaste lewensingesteldheid: Dit is aan my gegee.

Dit klink sag langs woorde soos roeping en gehoorsaamheid, maar dit is nie sag nie. Dit is juis die ding wat die opgeblase “ek” nie kan doen sonder om ’n voorwaarde daarby te voeg nie. Dankbaarheid begin met hierdie waarheid: Ek het nie die asem, die amp, die tyd, die mense, die Skrif of die genade wat my steeds dra, self voortgebring nie.

Paulus stel dit 1 Thessalonicense 5:18 só: “Wees in alles dankbaar; want dit is die wil van God in Christus Jesus oor julle.”

Hy sê nie ons moet vir elke omstandigheid dankie sê asof wreedheid, dwaasheid en verlies iets aangenaams is nie. Hy sê ons moet daarin dankbaar wees. Die omstandigheid kan bitter wees, maar die Gewer is nie afwesig nie. Dankbaarheid hou die verhouding oop wanneer die ego dit eerder wil toeslaan en ’n rekening wil indien.

Jesus self dank die Vader voordat Hy die brode vermeerder, by Lasarus se graf, in die nag waarin Hy verraai word, wanneer Hy die brood en die beker neem. Die Here van die heelal gryp nie na voorsiening asof dit sy regmatige besitting is nie. Hy ontvang en seën. As enige iemand die reg gehad het om die wêreld as sy voorraadkamer te behandel, was dit Hy.

Tog doen Hy dit nie.

Dit is reeds ’n teregwysing van die valse messiaanse “ek” in ons almal. Ons dra die titel van dienskneg, maar koester stilweg die begeerte om koning in ons eie lewens te wees.

Lukas se vertelling van die tien melaatses maak hierdie punt baie duidelik. Al tien word genees. Een draai terug, verheerlik God en val aan Jesus se voete neer om Hom te dank. “Het tien nie rein geword nie? En waar is die nege?

Roeping kan soos die nege lyk: die gawe word geneem, die Gewer word agtergelaat en die mens is reeds op pad na sy nuwe lewe asof hy dit self reggekry het. Gehoorsaamheid wat vergeet om terug te keer, begin reeds om op te blaas.

Die een wat uit dank terugkom, is nie meer of minder begaafd nie. Hy is meer getrou. Die Psalms oefen dieselfde geloofspier: “Loof die Here, o my siel, en vergeet geeneen van sy weldade nie!”

Deur te vergeet groei die “ek”. Deur die Here se weldade te onthou, is hoe die “ek” weer krimp tot die regte grootte vir ’n mens. Dankbaarheid word beveel omdat die siel net so seker na vergeetagtigheid dryf as wat dit na hongerskaarste dryf.

Hoe dankbaarheid die eisende ego onttroon

Dankbaarheid doen drie dinge wat die opgeblase self haat.

Eerstens: dit vertel die waarheid oor ons grootte

Ons is toegelaat om die amp te beklee. Ons het nie suurstof, vaardigheid, tyd of die mense wat met die gevolge van ons besluite moet saamleef, gemaak nie. Moses moes hoor dat die werk vir hom te swaar was en dat ander manne dit saam met hom moes dra.

Dawid word gesalf en daarna teruggestuur na die skape.

Paulus plant en Apollos maak nat en sê dan:

“So is dan hy wat plant of hy wat natmaak, niks nie, maar God wat laat groei.” – 1 Korinthiërs 3:7

Dankbaarheid stem reeds voor sukses met hierdie waarheid saam – nie eers nadat mislukking ons weer nederig gemaak het nie.

Tweedens: dit draai jou gesig na buite

’n Ego wat betekenis soek, staar na homself: Maak ek saak? Is dit my bestemming? Waarom het niemand my bedank nie?

Dankbaarheid kyk na iets wat nie ons is nie – ’n maaltyd, ’n plig wat steeds verrig kan word, ’n gesig, ’n oggend, ’n woord wat steeds vasstaan.

Viktor Frankl het in ’n konsentrasiekamp – wat ontwerp was om mense uit te wis – geleer dat betekenis nie eerstens ’n private projek is nie. Hy het geskryf dat dit nie ons is wat die lewe na sy betekenis ondervra nie; dit is die lewe wat ons ondervra. Ons is diegene wat die lewe se vrae moet antwoord.

Frankl het ook geskryf dat alles van ’n mens weggeneem kan word behalwe een ding: die laaste van die menslike vryhede – om jou ingesteldheid in enige gegewe omstandigheid te kies.

Bring hierdie gedagtes onder Christus, en hulle word skerper, nie sagter nie. Die lewe is nie ’n stomme eksaminator nie.

Die Here vra. Die amp is een van sy vrae. Dankbaarheid is hoe jy erken dat die vraag eers as ’n gawe gekom het voordat dit ’n verantwoordelikheid geword het.

Ons moet steeds antwoord. Maar ons antwoord nie as iemand wat aanspraak maak nie. Die laaste vryheid is werklik, maar dit is nie ’n laaste vesting van trots nie.

Die Christelike ingesteldheid, wanneer die situasie nie verander kan word nie, is nie eerstens: “Ek wil indrukwekkend bly nie”. Dit is: “Ek sal dankie sê en gehoorsaam bly.”

Derdens: dit laat jou werk sonder om vir die wêreld ’n rekening te stuur

Die Stoïsyne het iets hiervan met besondere helderheid raakgesien. Hulle het geleer dat deug die enigste ware goed is, en dat gesondheid, amp en reputasie dinge is wat ’n mens mag verkies – dinge wat die moeite werd is om na te streef, maar nie om dit te verhef tot deugde nie.

Marcus Aurelius het homself daaraan herinner om goed te doen soos ’n wingerdstok wat jaar ná jaar druiwe dra, sonder om te dink aan die druiwe wat dit reeds gedra het. Epiktetus het gesê dat jy soos ’n akteur is wat ’n rol moet vertolk: jou uitnemendheid lê daarin om die rol goed te speel, nie om die toneelstuk te herskryf sodat jy die ster daarvan word nie. Hy het geleer dat dit nie die gebeure self is wat mense ontstel nie, maar hulle oordeel oor of interpretasie van daardie gebeure.

Hierdie lesse het egter die doop nodig.

Marcus Aurelius se wingerdstok dank nie ’n persoonlike Vader nie. In Stoïsynse taal is die akteur se dramaturg die noodlot of die natuur. Die Christen behou die nugterheid, maar ken die naam van die Gewer. Ons doen die werk en laat die oes aan God oor. Ons speel die rol omdat die Here van die wingerd jou daardie ry toegeken het. Dankbaarheid keer dat dit verander in harde noodlot of koue selfverheerliking.

Die amp is moeilik, maar dit is ook aan ons toegedeel. Psalm 16:5 stel dit só: “Die Here is die deel van my erfenis en van my beker; U onderhou my lot.”

Dit is dankbaarheid vir ’n amp – nie ’n eis dat ons lot benydenswaardig moet wees nie.

Betekenis sonder die valse messiaanse self

’n Messiaanse kompleks by ’n Christen is dikwels opreg. Die man het ’n werklike nood raakgesien. Hy het ’n werklike teks. Hy het energie. Dan smelt die nood, die teks en die energie saam met die self totdat hy nie meer die verskil kan sien tussen Christus se werk en sy eie onmisbaarheid nie. Hy beantwoord nie meer ’n roeping nie. Hy dra die wêreld op sy skouers asof hy die spil is waarom alles draai.

In ander gevalle wil die eiewillige self ‘n spesifieke rol vir homself toe-eien, ‘n rol waartoe hy nie geroep is nie, of waarvoor hy nie geleentheid gegun word nie. Die verwagting waaraan nie voldoen word nie, lei tot teleurstelling en die teleurstelling tot verwyte.

Dankbaarheid breek hierdie vermenging sonder om die werk dood te maak. Ons kan steeds vroeg opstaan. Ons kan steeds beplan, bou, stry en luiheid weier. Wat ons nie mag doen nie, is om die uitkoms of die eer te behandel as bewys dat ons die middelpunt was.

Frankl se waarskuwing teen ’n vakuum van betekenis is hier nuttig, mits ons dit aanpas. Moderne mense voel dikwels leeg en probeer dan die leegte vul met ’n verhaal oor hul eie bestemming. Die Skrif vul die leegte anders: Ontvang eers uit genade.
Wees dankbaar vir wat jy reeds het. Wees gehoorsaam.

Betekenis word ontdek in die antwoord wat ons gee, nie in die mite dat onsself die antwoord is nie. Hier beskerm dankbaarheid die roeping teen twee ineenstortings tegelyk.

Dit beskerm ons teen opgeblasenheid: “Hierdie resultaat bewys dat dit oor my gaan.”

Dit beskerm ons teen wanhoop: “Niks hiervan kan ‘n waardige offer vir God wees nie.”

Paulus kan sê dat hy geleer het om in oorvloed én in honger vergenoegd te wees. Vergenoegdheid is nie gevoelloosheid nie. Dit is ’n aangeleerde dankbaarheid wat nie vereis dat die voorwaardes van die roeping by die ego se draaiboek moet pas nie.

“Ek is tot alles in staat deur Hom wat my krag gee” is nie ’n slagspreuk vir onbeperkte selfvertroue nie. Dit is die woorde van ’n man wat laagtepunte sowel as hoogtepunte ervaar het en in die proses geleer het dat Christus genoeg is vir albei.

Die dankbare Christus en ons ampte

Christus is die ware Messias. Hy het sy amp met uitnemendheid vervul en nooit sy amp gebruik om ’n eiesinnige “ek” te voed nie. Hy is Here oor alles, en Hy neem ’n waskom. Hy is die Woord deur Wie alles gemaak is, en Hy dank die Vader vir brood.

Dit is die patroon vir elke kleiner roeping. ’n Christelike amp dra werklike gewig. Vader, moeder, werker, regter en bestuurslid van ’n instelling – hierdie dinge is nie stokperdjies nie.

’n Slordige nederigheid wat die vakmanskap van die werk verwaarloos, is nie dankbaarheid nie. Dit is luiheid wat ’n Bybelvers aantrek.

Dankbaarheid bring sorg voort. Ons versorg iets wat ons nie self geskep het nie. Ons berei onsself goed voor omdat die saak aan die Here behoort, nie omdat ons vir onsself ’n monument nodig het nie. Wat ons laat vaar, is die ekstra rekening. Mense mag ons eer, maar hulle mag ons ook ignoreer. Geen van die twee mag bepaal of die werk werklik ons roeping was nie.

Paulus leer ons in Kolossense 3:23-24:

“En wat julle ook al doen, doen dit van harte soos vir die Here en nie vir mense nie, omdat julle weet dat julle van die Here die erfenis as vergelding sal ontvang, want julle dien die Here Christus.”

Dit is dankbaarheid in werksklere. Die Een wie se oordeel jou siel tot rus bring, is die Een wat die amp aan jou gegee het. As daardie gehoor genoeg is, bedaar die valse messiaanse vuur. Ons kan steeds wil hê dat die werk goed moet gaan. Ons kan steeds ’n goeie naam bo ’n slegte naam verkies. Dit is gewone menslike voorkeure, en die Stoïsyne was nie verkeerd om sommige daarvan as natuurlik te beskou nie.

Maar ons mag hulle nie tot ons doel verhef nie .

Valse dankbaarheid

Nie elke glimlag wat dankbaarheid genoem word, is die sleutel nie. Daar is ’n valse dankbaarheid wat verdriet oorslaan, asof hartseer ’n gebrek aan geloof is. Die Psalmdigter dank God én huil in dieselfde boek. Jesus dank God én sweet bloed.

Geforseerde opgewektheid is nie gehoorsaamheid nie. Daar is valse dankbaarheid wat bloot vertoon is: ’n openbare lys van seëninge wat bedoel is om ’n geestelik indrukwekkende self ten toon te stel. Matteus 6 het daardie deur reeds toegemaak. Die Vader wat in die verborgenheid sien, is genoeg.

Daar is valse dankbaarheid wat nooit in gehoorsaamheid verander nie. “Here, Here,” maar die volgende ding wat gedoen moes word, bly ongedaan. Dankbaarheid wat nie wil werk nie, is bloot sentiment. Daar is dankbaarheid wat as ’n knuppel teen die gebroke mens gebruik word: “Wees dankbaar,” terwyl die werklike behoefte brood, rus of geregtigheid is. Die sleutel is vir die trotse self in die ampsdraer nie ’n prop om die gewonde mens se mond toe te stop nie.

Daar is ook ’n Stoïsynse namaaksel: ’n droë selfbeheersing wat nie meer iets van mense verwag nie omdat dit hulle nie meer nodig het nie. Dit kan soos nederigheid lyk terwyl dit eintlik ’n geslote vesting bly.

Christelike dankbaarheid bly beskikbaar. Dit kan onderbreek word. Dit bly liefhê. Ware dankbaarheid kan stil wees, selfs effe bot. Dit noem die gawe, noem die Gewer en keer dan terug na die ry wat aan jou toegewys is.

’n Dag se oefening

Die sleutel moet meer as een keer in die slot ingaan, want die “ek” blaas deur gewoonte op.

Soggens, voordat die lys van dinge wat gedoen moet word in ’n lys van eise verander, noem ’n paar dinge wat jy nie self uitgedink het nie, insluitend die amp self. Nie as ’n tegniek om beter te voel nie. As waarheid.

Wanneer daar verontwaardiging opkom (hulle het dit nie raakgesien nie; dit het te veel gekos; ek hoef dit nooit weer te doen nie), vra watter gawe jy begin behandel het asof dit jou reg is.

Wanneer die werk goed verloop, dank God eers voordat jy vir jouself sê dat alles goed verloop.

Wanneer die werk verborge bly of teengestaan word, dank Hom dat die roeping nooit ’n kontrak vir applous was nie.

Wanneer jy in die versoeking kom om jou belangrikheid uit ’n geslote of oop deur af te lei, keer terug na die Gewer en na die volgende klein plig.

Wanneer die dag eindig, laat die dele van die dag wat niemand raakgesien het nie waar hulle hoort: by die Here wat hulle aan jou opgedra het.

Niks hiervan maak ’n mens klein in die goedkoop sin van die woord nie. Dit maak ons die regte grootte. Ons kan dapper, presies en selfs streng in ons ampte wees, omdat ons nie probeer om die bron van die amp te wees nie. Ons kan verantwoordelikheid aanvaar sonder om die troon te bestyg.

Die eerste sleutel, nie die enigste nie

Dankbaarheid alleen sal nie ’n hele lewe van gehoorsaamheid dra nie. ’n Mens kan dankie sê en steeds weier om die volgende terugslag of onderbreking geduldig te verdra. ons kan dankie sê en steeds eer vir onsself versamel.

Ons sal ook beskikbaar moet bly  (“Hier is ek” ) en bereid wees om in stilte in die verborgenheid ons deel te doen (die lewe wat saam met Christus in God verborge is).

Maar sonder dankbaarheid gaan die ander sleutels vassteek.

Die onbeskikbare mens is dikwels ’n ondankbare mens: hy wil nie gestuur word nie omdat hy nie wil erken dat die dag van die begin af nooit syne was nie.

Die mens wat nie verborge kan wees nie, is op ’n ander manier ondankbaar: hy kan nie ’n beloning aanvaar wat onsigbaar bly nie.

God roep.

Die gevaar is ’n “ek” wat koning wil wees op die plek waartoe ek geroep is.

Christus is Koning.

Hy het ontvang.

Hy het gedank.

Hy het gedien.

Hy was gehoorsaam.

Die eerste manier om op daardie pad te bly, is om die waarheid oor gawes te vertel.

Vergeet dit, en roeping word ’n valse messiaanse projek wat soos bediening aangetrek is.

Onthou dit, en dieselfde moeilike amp word iets wat ’n mens kan dra sonder om te eis dat die wêreld ons met applous moet groet.

“Loof die Here, o my siel, en vergeet geeneen van sy weldade nie!” – Psalm 103:2

Gaan doen nou die werk só.